Wat te doen zonder katoen

Katoen is allang niet meer fashionable. Zelfs biologisch biedt katoen onvoldoende oplossingen voor de problemen ervan. Duurzame alternatieven kunnen nu al worden gemaakt uit melk, netels, ananassen, algen, kokosnoten en de stelen van lotusbloemen. In dit artikel de top drie van Dif.

Tekst: Jacqui Burger, Milan Carels Fotografie Imke Ligthart

1. Hennep

Hennep gebruiken we al eeuwen om kleren te maken. Het is sterker dan katoen en het groeit snel met minder water. Hennepteelt kost minder landbouwoppervlak en je doet het zonder bestrijdingsmiddelen. Je kunt het in nagenoeg elk klimaat telen en het neemt zelfs CO2 op. Hennep wordt nu bijna vaker voor textiel geplant dan voor wiet. Adidas, Quicksilver en Patagonia gebruiken het. Het Nederlandse bedrijf Stexfibers ontwikkelde een techniek om hennepvezels geschikt te maken voor machines die ‘normaal’ katoen verwerken. Ben Ratelband, ceo van Stexfibers, wil hennep een duurzame gamechanger maken in de textielindustrie.

2. Lotus

In Thailand en Myanmar maken ze al eeuwenlang kleding van lotusstelen. De stof is dicht geweven, lichtgewicht, van superieure kwaliteit en – handig als hij wit is – vlekwerend. Lotusstof is de meest ecologische in de wereld. Lotusplanten hebben weinig pesticiden nodig en de stof gaat langer mee en hoeft minder te worden gewassen. Hero’s Fashion maakte een overhemd, het No Mark Lotus Shirt.Hennep

3. koffiestelen

Singtex in Taiwan maakt draad van koffiedik en gerecyclede PET-flessen. S.Café beschermt tegen uv-straling en nare lichaamsgeur en droogt snel, zelfs 200 x sneller dan katoen. S.Café wordt duurzaam geproduceerd en is veelzijdig toepasbaar, bijvoorbeeld voor sportkleding, beddengoed en schoenen. Timberland, Puma en The North Face gebruiken S.Café. Intussen ontwikkelt Singtex varianten waarin het houtpulp gebruikt in plaats van polyester, zodat de stoffen volledig biologisch afbreekbaar zijnen na gebruik op de composthoop kunnen.

Geen gif meer

Duurzame kleding wordt nog beter

(longread – 5 minuten)

Na synthetische kleding ligt nu katoen onder de loep. Is de katoenindustrie duurzaam genoeg? Zijn er duurzame alternatieven? We willen al lang geen kleding waarvan de grondstof met veel pesticides is verbouwd en die een enorme hoeveelheid water kost. Dif Report heeft uitgezocht wat we dan wel kunnen dragen.

In de documentaire ‘The True Cost’ kun je het verwoestend effect van de opgeschaalde en geïndustrialiseerde katoenteelt zien. Aan de hand van LaRhea Pepper zien we de invloed van katoenteelt op de gezondheid van de mensen die daarin werkzaam zijn, de planeet en onze leefomgeving. Pepper is opgegroeid in de katoenindustrie en is nu een van de grootste voorvechtsters van organic cotton en ecofarming.

De biologische katoenboer en directeur van Textile Exchange ziet hoe de bewustwording groeit bij de consument en in de industrie. De vraag naar biokatoen neemt toe, maar de industrie lijkt die niet te kunnen bijbenen. Volgens LaRhea Pepper groeit de markt van organische katoen gestaag, maar is de speculatieve groei wel voorbij, nu het minder aantrekkelijk is om te investeren in een onzekere markt. Daarbij speelt de strengere certificering een rol.

Consumenten en kledingmerken kunnen aangeven dat zij een eerlijke prijs willen betalen en eisen stellen via duidelijke certificering. De biologische industrie moet op haar beurt bereid en in staat zijn om te investeren in training en ontwikkeling van de boeren. Biologisch verbouwen is niet iets wat zomaar gebeurt, het proces moet zorgvuldig worden geleid.

de katoenteelt zal meer verduurzamen

‘Niet alles is controleerbaar,’ zegt Pepper in een interview met Dif. ‘We strijden tegen GMO-technologie, omdat die niet beheersbaar is en je kruisbestuiving moeilijk kunt tegen gaan. Een biologische boer kan geen hek opzetten om GMO-vervuiling buiten te houden. We kunnen investeren in de ontwikkeling en de bescherming van onze eigen zaden, maar de regen, het water in de rivieren en de lucht die over mijn velden waait, kan ik niet tegenhouden. We leven in een aangetaste wereld. Biologisch is geen zuiverheidsclaim, het gaat erom HOE je je katoen verbouwt.’

LaRhea Pepper is optimistisch. Zij verwacht dat de katoenteelt steeds meer zal verduurzamen. Cotton Made in Africa, REEL by CottonConnect, Fairtrade, BCI – de eerste stappen richting algehele verduurzaming en herstel zijn gezet. Dankzij de Prince of Wales International Sustainability Unit is er een 2025 Sustainable Cotton Initiative, waarin merken vastleggen, dat ze in 2025 100% duurzame katoen zullen gebruiken. Zo verschuiven kleine symbolische projecten naar een wereldwijde strategie.

‘Ik vind dat landbouw in zijn geheel moet veranderen en gericht moet zijn om leven te beschermen. Leven in de grond, in het water, op de boerderij en de levens van de families die het land verbouwen en hun leefgemeenschap. Vanwege het grote marktvolume kan katoen hierin een belangrijke rol spelen. Katoen levert niet alleen geld op, maar ook olie en meel, dat we kunnen gebruiken als dierenvoer, en we kunnen koken met de stelen als brandstof. Biologische productie zonder gif en pesticiden zorgt ervoor dat je telkens opnieuw kunt planten. Het geeft voedselzekerheid en biodiversiteit. Ik spreek als een boer: het gaat om het leven!’

Het internationale marktonderzoeksbureau Markets&Markets voorspelt dat de markt voor biologische vezels in 2020 een omzet van ruim 70 miljard euro zal bereiken. In 2020 zal volgens M&M een kleine 22.000 kiloton aan biologische vezels worden geproduceerd, voornamelijk biokatoen, polyester en viscose, grotendeels afkomstig uit India en de VS.

Polyester, acryl, nylon en spandex hebben petroleum als grondstof – ook niet echt goed voor het milieu – en ‘manmade fibers’ als tencel en lyocell hebben weliswaar minder water en giftige stoffen nodig, maar kosten veel energie en mankracht. Er zijn echter meer alternatieve stoffen, elk met eigen voordelen ten opzichte van katoen.

een stoomexplosie om hennep tot de perfecte draad te maken

Hennep wordt al eeuwenlang gebruikt voor kleding. Het is sterker dan katoen, het groeit snel. Hennep heeft minder water en landbouwoppervlak nodig en kan zonder bestrijdingsmiddelen. In droge en warme gebieden is de hennepstengel dik en levert het een juteachtige stof op, in koelere gebieden is hij dunner en lijkt de stof op linnen. Stof gemaakt van hennep blijft beter in vorm dan katoen en neemt verf beter op. Daar is minder van nodig en de kleur blijft ook beter na wassen. Hennepteelt verrijkt de bodem.

De hennepteelt voor de textielindustrie haalt de drugsteelt in. China loopt hierin veruit op kop, omdat daar de industriële toepassing van de cannabisplant nooit is verboden. China produceert meer dan 50% van de wereldhennep en het investeert fors in onderzoek naar betere vezels en milieuvriendelijke productiemethoden, zonder gif en zware metalen. Adidas, Quicksilver en Patagonia gebruiken hennep in hun producten.

Ben Ratelband van het Nederlandse bedrijf Stexfibers wil de lokale landbouw en de productie-industrie met hennep verduurzamen. Zijn innovatieve techniek maakt gebruik van stoomexplosie, waardoor de hennepvezel zo zacht wordt dat hij katoen echt kan vervangen.

‘De harde, onbewerkte hennepvezels gaan in een grote ketel’, vertelt Ratelband. ‘Die wordt met stoom gevuld en op druk gebracht. De vezels vullen zich vervolgens met stoom. Op een bepaald moment halen we in één keer alle druk weg. Daardoor explodeert de vezel en valt hij uit elkaar in fijnere vezels. Daarmee kunnen we heel sterke garens maken, die geschikt zijn voor de textielindustrie als alternatief voor katoen.’

Een aantal bekende jeansmerken werkt aan spijkerbroeken van hennep en katoen. De consument zal daar niets van te merken, behalve via de marketinguitingen van deze merken, want die zijn er trots op dat ze duurzamere jeans op de markt brengen. Marketeers doen graag mee, de bottleneck zit bij de inkopers, die liever niet meer betalen, omdat dit hun concurrentiepositie nadelig zou beïnvloeden.

‘Een radicale verandering zal pas plaatsvinden als de textielindustrie meer geld wil steken in materiaal en productie en als grote merken bereid zijn minder winst te maken en minder geld te hebben voor marketing.’ Ratelband verwacht dat het met de publieke opinie over katoen dezelfde kant op zal gaan als met eten: we betalen nu immers graag iets meer voor een scharrelei of een biologische groente.

lange lotusdraad kan goed tegen vlekken

In Thailand en Myanmar maken ze al eeuwenlang kleding van lotusstelen. Een mindful proces. Precies drie dagen na het oogsten worden lange dunne vezels uit de steel getrokken voor het mooiste resultaat. Die draden worden gewassen en gedroogd en handgeweven. Je kunt ze niet gebruiken in fast-fashion, maar ze zijn een mooi alternatief voor het hogere segment. De stof is dicht geweven, lichtgewicht, van superieure kwaliteit en vlekwerend. Het is de meest ecologische stof in de wereld, in het hele proces komen geen vervuilende grondstoffen voor.

Hero’s Fashion heeft een overhemd ontwikkeld met de look van crisp katoen en het gevoel van fijne zijde. Het No Mark Lotus Shirt wordt op maat gemaakt en het is GOTS gecertificeerd. Het gaat langer mee en je hoeft het veel minder te wassen. En omdat hydrophobic nanotechnology is toegepast, kan het shirt tegen vlekken: koffie, zelfs rode wijn en inkt rollen er af.

Volgens Binoy Ravjani, ceo van Hero’s fashion, heeft het dragen van dit overhemd zelfs een meditatief effect en helpt het tegen astma, hartproblemen en hoofdpijn. Zo is het het ideale shirt voor iedere businessman en -woman.

onkruid of superdraad: de opkomst van de brandnetel

Brandnetelvezels worden al 2000 jaar gebruikt om kleding te maken. Wel is het productieproces gemakkelijker geworden dankzij innovaties op het gebied van technologie en het veredelen van de planten. Brandnetelvezels hebben een belangrijk voordeel op katoen: omdat de vezels hol zijn, isoleren ze, als een natuurlijke airco. Professor Ray Harwood, voormalig professor Textile Engineering aan de universiteit van Leicester, werkt met zijn organisatie Copernicus Textile Solutions aan innovatieve “katoenizering” van hennep en brandnetelvezels om ze bruikbaar te maken voor hoogwaardige textieltoepassingen.

En zelfs van afval kunnen we kleding maken. Man-made afval, zoals gerecyclede PET-flessen, maar ook natuurlijk afval, zoals ananasbladeren, tomatenschillen of koffiedik kunnen grondstof zijn. Zo maakt Singtex uit Taiwan een draad van koffiedik, die een aantal voordelen biedt tegenover katoen. S.Café beschermt tegen uv-straling en nare lichaamsgeur en droogt snel, volgens Singtex 200 x sneller dan katoen. Het productieproces is ook nog eens duurzaam en het verbruikt weinig energie. Je kunt de draad bijvoorbeeld gebruiken in sportkleding, voor beddengoed en zelfs in schoenen. Koffiedik is natuurlijk wereldwijd verkrijgbaar als afval. Bijvoorbeeld in Colombia, waar duizenden tonnen koffiedik jaarlijks worden verbrand. S.Café heeft daar de neergaande textielindustrie omgezet in een circulaire economie door afval van de ene industrie te gebruiken als grondstof in de andere.

Jason Chen, de bedenker van S.Café en voorzitter van Singtex, legt zich toe op meer ecovriendelijke textielen dan die gebaseerd op koffie. Zo heeft Singtex bijvoorbeeld Mylithe ontwikkeld, een luchtige, waterafstotende (via koffieolie) stof die aanvoelt als katoen, maar met betere eigenschappen en helemaal cradle-to-cradle. De stof wordt al toegepast door bekende merken als Timberland en The North Face.

want to read more like this . Download our app

with weekly updates, or follow us on our social media.

Download voor Android
Download voor iOS